Załaczam linki do pięciu artykułów z kopalni wiedzy na temat psychologii religii.

1. Pewne formy religijności mogą sprzyjać depresji

http://kopalniawiedzy.pl/religijnosc-dobrostan-egzystencjalny-istota-wyzsza-depresja-Joanna-Maselko-5974.html

2. Język używany do opisu relacji z bóstwem jest analogiczny do języka używanego do opisu relacji rodzinnych

http://kopalniawiedzy.pl/religia-kult-zachowania-religijne-jezyk-komunikacja-rodzina-wspolpraca-5649.html

3. Kontakt z osobą tej samej płci wzmacnia uczucia religijne

http://kopalniawiedzy.pl/religijnosc-monogamiczny-styl-zycia-zakazy-nakazy-seks-ewolucja-atrakcyjny-plec-przedstawiciel-Yexin-Jessica-Li-9021.html

4. Inne struktury mózgu są odpowiedzialne za wiarę a inne za rozumienie faktów

http://kopalniawiedzy.pl/wiara-niewiara-mozg-wzorce-aktywnosci-wierzacy-ateisci-brzuszno-przysrodkowa-kora-przedczolowa-przedni-zakret-obreczy-Sam-Harris-Mark-Cohen-8693.html

5. Religia zanika – badania dynamiki przynależności do grupy w skali państ

http://kopalniawiedzy.pl/religijnosc-religia-spoleczenstwo-przynaleznosc-grupowa-12773.

Pozdrawiam

Marcin

Chciałem zaproponować małą odskocznię od poważnych tematów i popatrzeć na zachowania religijne i te odwołujące się do religii z przymrużeniem oka.

Zadanie dla Ciebie: stwórz profil psychologiczny osób ze zdjęć poniżej (źródło: demoty.pl).  Skorzystaj z 5-cio czynnikowego modelu osobowości (tutaj nieco więcej na temat modelu).

Umieść każdą z osób na kontinuum na pięciu skalach:

1. neurotyczność vs stałość emocjonalna

2. ekstrawersja vs introwersja

3. otwartość na doświadczenie vs brak otwartości na doświadczenie

4. ugodowość vs antagonizm

5. sumienność vs nieukierunkowanie

Napisz jak się czułeś / czułaś zastanawiając się nad osobowością tych osób.

Napisz jakie są główne różnice między tym jak widzisz te osoby a jak widzisz siebie.

Pozdrawiam

Marcin

Przedstawiam krótki opis siedmiu badań, które pokazują, że to, co wiemy o bogu jest projekcją naszych własnych przekonań oraz  jak zmiana opinii ludzi wpływa na zmianę opinii przypisywanych bogu.

Religie mówią co jest dobre a co złe. Ale skąd ludzie wiedzą co wg boga jest dobre lub złe. – Z pism objawionych – odpowiedziałby wierzący – a właściwie z interpretacji tych pism przez nam współczesnych oraz zapisanych interpratacji już nie żyjących, co nazywamy tradycją. No bo żeby wywnioskować, że używanie prezerwatywy jest złe trzeba nadać pewnym fragmentom świętego tekstu nowe znaczenie.

Wiemy z psychologii poznawczej, że to jak interpretujemy informacje zależy od wileu nieświadomych mechanizmów, tzw. błędów poznawczych (tutaj długa lista wraz z opisem po polsku). Zatem, jak tym wszystkim interpretatorom świętych pism udało się zachować „obiektywizm”? A może się nie udało.

Z pomocą przychodzą badania próbujące odpowiedzieć na pytania: „Skąd wiemy o intencjach i motywacjach innych osób?” oraz „Czy to możliwe, żeby ludzie używali podobnych mechanizmów do wnioskowania o intencjach boga?”

Na pierwsze pytanie już prawdopodbnie znamy odpowiedź. Nickerson (1999) przeanalizował pokaźną ilość badań na ten temat i podsumował, że więdzę o przekonaniach innych ludzi bierzemy z dwóch źródeł: 1. w większości przypadków przypisujemy innym własne motywy i intencje, oraz 2. z dostępnej wiedzy na temat danej osoby. Oczywiście jest to punkt wyjścia, bo na skutek interakcji z innymi ludźmi nasze wyobrażeniana ich temat będą się zmieniać.

Podobnie jest z wierzącymi, gdzie wiedza na temat atrybutów boga będzie mieszanką własnych przekonań oraz wiedzy z pism, nauczać itd. Jednak w przeciwieństwie do wnioskowania o motywach innych ludzi, boga nie można zaczepić i zapytać co myśli. Dawes (1996) pokazał, że kiedy informacje na temat innych osób są ograniczone lub nieprecyzyjne, badani używali własnych przekonań aby określic przekonania innych.

Epley i koledzy (2009) (tutaj pełny tekst) przeprowadzili 7 różnych badań (w tym korelacyjne, eksperymentalne oraz neuro-obrazowanie) aby sprawdzić czy, podobnie jak innym ludziom, bogu też przypisuje się własne motywy.

W badaniach 1-4 wierzący oraz nie wierzący respondenci (N<1000) dostali kwestionariusze aby określić własne poglądy na aborcję, małżenśtwa osób tej samej płci, oraz aspekty społeczno-polityczne. Mieli też określić poglądy ich boga, poglądy przeciętnego amerykanina oraz poglądy 4. osób publicznych (mało i bardzo znanych) na te same tematy. W każdym badaniu podobieństwo między poglądami respondentów a poglądami przypisywanymi bogu było większe (statystycznie istotne) niż podobieństwo między poglądami respondentów a poglądami przypisywanymi innym ludziom.

W badaniu 5 naukowcy chcieli sprawdzić czy jeśli uda im się zmienić opinię ochotników w czasie eksperymentu to czy wpłynie to na atrybuty przypisywane bogu przez te osoby.
Badane osoby zostały podzielone na dwie grupy. Pierwszej grupie pokazano 2 argumenty – jeden mocny popierający rozwój prawa przeciwko dyskryminacji (affirmative action policy) i drugi, słaby przeciwko rozwojowi takiego prawa. Drugiej grupie pokazano również 2 argumenty, z czego pierwszy był silny przeciwko rozwojowi prawa przeciwko dyskryminacji i drugi, słaby wspierający takie prawo. Następnie, badani zostali poproszeni o ocenę siły tych argumentów. Tak jak oczekiwano, pierwsza grupa uznała argument ZA jako silniejszy a druga grupa, odwrotnie, uznała argument PRZECIW jako silniejszy. Na końcu, badani zostali poproszeni o wyrażenie swojej opinii wobec rozwoju prawa przeciwko dyskryminacji, oraz o przypisanie opinii na ten sam temat Billowi Gatesowi, b. prezydentowi Bushowi oraz bogu. Okazało się, że bóg osób z pierwszej grupy bardziej popiera rozwój takiego prawa niż bóg osób z drugiej grupy. Opinia boga na przedstawiony temat byla bardziej podobna do opinii respondentów niż opinia Gatesa i Busha.

W badaniu 6, ochotnicy zostali poproszeni o przygotowanie i wygłoszenie mowy, która byłaby zgodna lub nie zgodna z ich osobistą opinią na temat kary śmierci. Takie zadanie uruchamia tendencję do upodobnienia swojej opinii do prezentowanego tematu. Kilka osób przygotowało mowę spójną z ich własną opinią i klika osób przygotowało mowę niespójną z ich własną opinią. Po wygłoszeniu mowy, respondenci zostali poproszeni o wyrażenie swojej opinii na temat kary śmierci oraz o przypisanie opinii na ten sam temat ich bogu, Gatesowi, Bushowi i przeciętnemu amerykanowi. Osoby, które przygotowały mowę niespójną z ich wcześniejszymy poglądami wyrażały bardziej umiarkowany pogląd na temat kary śmierci niż osoby, które wygłosiły mowę spójną z ich wcześniejszą opinią. Zmiana opinii badanych wpłynęła na opinię przypisywaną bogu, ale nie na opinię przypisywaną ludziom.

Badania 5 i 6 pokazują bardzo ciekawy fenomen, że opinie przypisywane bogu zmieniają się wraz ze zmianą opinii wierzących.

W badaniu 7 skorzystano ze skaneru pracy mózgu (fMRI – wikipedia) aby przeanalizować aktywność mózgu w trakcie myślenia o własnych przekonaniach, przekonaniach boga oraz przekonaniach przeciętnego amerykanina. Myślenie o własnych stanach psychicznych jest związane z podwyższoną aktywnością innych struktur mózgowych niż przypisywanie własnych przekonań innym (Mitchell, Banaji, & Macrae, 2005; Prastawa, Gilmore, Lin, & Gerig, 2009).

Badanym pokazano 20 stwierdzeń z różnymi problemami etycznymi np. „legalna eutanazja” i poproszono aby myśleli o ich własnej opinii na te tematy, opinii boga na te tematy oraz opinii przeciętnego amerykanina. Okazało się, że nie było różnicy w aktywności mózgowej w czasie myślenia o własnych opiniach i opiniach boga ale była różnica w aktywności mózgowej podczas myślenia o własnych opiniach i opiniach przeciętnego amerykanina. Autorzy podsumowują, że procesy psychiczne używane do wnioskowania o tym co myśli bóg, są takie same jak podczas tworzenia własnych przekonań ale różne od wnioskowania na temat motywów innych osób.

Zatem, jest mało prawdopodobne, że to bóg mówi wierzącym co mają robić, a bardziej, że używają oni postaci boga do potwierdzenia własnych motywacji.

Te badania mają duże znaczenie w interpretacji etyk różnych religii, ponieważ sugerują, że reprezentanci danych religii używają postaci boga aby dodać autorytetu własnym przekonaniom i motywom, a nie żeby przekazać prawdy pochodzące od boga.

Bibliografia
Dawes, R. M., & Mulford, M. (1996). The False Consensus Effect and Overconfidence: Flaws in Judgment or Flaws in How We Study Judgment? Organizational Behavior and Human Decision Processes, 65(3), 201-211.

Epley, N., Converse, B. A., Delbosc, A., Monteleone, G. A., & Cacioppo, J. T. (2009). Believers’ estimates of God’s beliefs are more egocentric than estimates of other people’s beliefs. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 106(51), 21533-21538.

Mitchell, J. P., Banaji, M. R., & Macrae, C. N. (2005). The Link between Social Cognition and Self-referential Thought in the Medial Prefrontal Cortex. Journal of Cognitive Neuroscience, 17(8), 1306–1315.

Nickerson, R. S. (1999). How we know–and sometimes misjudge–what others know: Imputing one’s own knowledge to others. Psychological bulletin, 125(6), 737.

Prastawa, M., Gilmore, J. H., Lin, W., & Gerig, G. (2009). Self-projection and the brain.

Derren Brown (wikipedia)- znany brytyjski iluzjonista i showman nawraca amerykańskich ateistów przy pomocy swoich sztuczek, pokazując jak łatwo jest zmanipulować ludzi i sprawić aby uwierzyli w boga. FIlm pokazuje jak sugestia i proces grupowy (być może też hipnoza) mogą zostać użyte aby wpłynąć na zmianę opinii innych osób.

Pokazany tutaj fragment jest częścią programu zatytułowanego „Mesjasz” (wikipedia) w którym Derren Brown podróżuje po USA pod fałszywym nazwiskiem i próbuje przekonywać ludzi, że posiada paranormalne zdolności w zakresie: nawracania dotykiem, czytania w myślach, nagrywania snów, kontaktów ze zmarłymi i uprowadzeń przez obcych.

Tutaj możesz przeczytać więcej o pastorze, z którym spoktał się Derren.

Tutaj możesz obejrzeć próbę wyjaśnienia co się stało w czasie tego spotkania i jakich technik użył Derren. Niestety brak polskich napisów.

Zastanawiam się ile podobnych technik używają religijni liderzy. Ciekawi mnie też, jaki procent nawróceń mających miejsce w grupach religijnych jest efektem podobnej, świadomej lub nieśwadomej manipulacji.

„Michael Shermer uważa, że ludzka tendencja do wiary w dziwne rzeczy – od uprowadzeń przez kosmitów, aż po różdżkarstwo – sprowadza się w zasadzie do dwóch podstawowych, wbudowanych w nasz mózg, umiejętności przetrwania. Wyjaśnia nam czym są te umiejętności i dlaczego są one powodem wielu kłopotów.” (za TED)

Aby wyświetlić polskie napisy, kliknij na „view subtitles” obok przycisku play i wybierz jezyk polski.

Polecam też: Dlaczego wykształceni i inteligentni ludzie wierzą w Boga

Wiemy, że wyznawcy większości, jeśli nie wszystkich, religii modlą się. Trudno jest przyjąć, że wszystkie bóstwa i bogowie, do których adresowane są modły istnieją niezależnie od siebie. Można chyba zatem przyjąć, że przynajmniej część bóstw to postacie wyobrażone. Nie jest też tajemnicą, że ludzie modlą się aby pomóc sobie w radzeniu z przeciwnościami życia (Bade, 2008;Harris, 2008). Natomiast do tej pory nie było jasne, w jaki sposób modlitwa ułatwia radzenie sobie ze stresem, traumą czy innymi trudnymi przeżyciami.

Shane Sharp (Sharp, 2010) z University of Wisconsin-Madison spróbował odpowiedzieć na to pytanie. Po pierwsze zdefiniował on modlitwę jako wyobrażoną społeczną interakcję między modlącym się a wyobrażoną postacią. Krytyczne jest tutaj zrozumieć, że nie ma znaczenie czy dany bóg istnieje czy nie. Najważniejsze jest, że modląca się osoba jest przekonana o jego istnieniu i w czasie modlitwy czuje się tak jakby była w kontakcie ze swoim bóstwem, który słyszy, rozumie i odpowiada.

Poza kontekstem religijnym, ludzie używają różnych strategii na radzenie sobie z trudnościami, na przykład starają się zmienić interpretację wydarzeń, lub nie myśleć o trudnościach. Badania o mechanizmach radzenia sobie pokazują jednak, że ludzie szukają wsparcia u innych ludzi (Thoits, 1995). Ważne jest aby podkreślić, że nie idziemy po prostu do znajomego, tylko WYBIERAMY te osoby, które POSTRZEGAMY jako rozumiejące, empatyczne i skłonne do pomocy (Thoits, 1984). Takie pomocne osoby, pomagają zmienić interpretację wydarzeń na mniej zagrażającą, wskazują możliwe sposoby rozwiązania trudności oraz pomagają w wyrażeniu negatywnych emocji i w zmniejszeniu napięcia.

Ponieważ badanie Shane’a jest pierwszym lub jednym z pierwszych w tym temacie, zaczął on od badania jakościowego – 62. wywiadów z byłymi ofiarami różnorakiej przemocy. 95% badanych doświadczyło przemocy fizycznej (bicie, uderzanie, kopanie) i psychologicznej (obrażanie, poniżanie, straszenie śmiercią). 5% doświadczyło tylko psychicznej przemocy.

W czasie wywiadów, badani wyjaśniali, jak ważna była dla nich modlitwa i „rozmowa z Bogiem” w okresach doświadczanej agresji, twierdząc, że modlitwa pomagała im w radzeniu sobie ze strachem, złością i smutkiem.

Shane zauważył, że dwa elementy były wspólne dla osób z którymi rozmawiał. Po pierwsze, widziały one boga (podobnie jak ma to miejsce w relacjach z innymi ludźmi) jako kochającego, wspierającego i opiekuńczego. Po drugie, podobnie jak w relacjach z ludźmi, kontakt z bogiem był źródłem wielu różnych mechanizmów radzenia sobie. W szczególności modlitwa pomagała:

1. Wyrazić i zwentylować złość,
2. Podbudować samoocenę dzięki stwierdzeniom o miłości boga,
3. Zmniejszyć intensywność smutku,
4. Zmienić interpretację sytuacji na mniej zagrażającą,
5. Oddzielić się od negatywnych emocji,
6. Złagodzić intensywność gniewu.

Czy można zatem zaryzykować stwierdzenie, że modlitwa pełni tym silniejszą rolę im mniej wspierającego kontaktu z innymi ludźmi dana osoba doświadcza?

Bibliografia:

Bade, M. K., & Cook, S. W. (2008). Functions of Christian Prayer in the Coping Process. Journal for the Scientific Study of Religion, 47(1), 123-133.

Harris, J. I., Erbes, C. R., Engdahl, B. E., Olson, R. H. A., Winskowski, A. M., & McMahill, J. (2008). Christian religious functioning and trauma outcomes. Journal of Clinical Psychology, 64(1), 17-29.

Sharp, S. (2010). How Does Prayer Help Manage Emotions? Social psychology quarterly : a journal of the American Sociological Association, 73(4), 417-437.

Thoits, P. A. (1984). Coping, Social Support, and Psychological Outcomes. In P. Shaver (Ed.), Review of Personality and Social Psychology (Vol. 5, pp. 219–238). Beverly Hills, CA: Sage.

Thoits, P. A. (1995). Stress, Coping, and Social Support Processes: Where Are We? What Next? Journal of Health and Social Behavior, 35, 53-79.

Możemy się chyba zgodzić, że religie nie opisują świata fizycznego, ale wciąż wiele osób uważa, że to religie powinny dyktować co jest dobre a co złe. A co jeśli można zbudować etykę bez odwowyłania się do boga / bogów. Sam Harris proponuje jak nauka może być pomocna w tym sporze.

Aby wyświetlić polskie napisy, kliknij na „view subtitles” obok przycisku play i wybierz jezyk polski.

Polecam też krótki komentarz nadany w telewizji ABC News cytujący badania, które pokazały, że im silniejsza religijność w społeczeństwie tym więcej przestępstw. Są polskie napisy.

Polecam też artykuł: czy źródła ludzkiej moralności pochądzą z pism objawionych?

Marcin

Dlaczego ludzie widzą Maryję Dziewicę na kanapce z serem, albo słyszą diabelskie przesłania w utworach muzycznych? Używając przykładów muzycznych i nagrań video Michael Shermer pokazuje jak przekonujemy samych siebie aby wierzyć w coś pomimo naukowych faktów (za: TED).

Aby wyświetlić polskie napisy, kliknij na „view subtitles” obok przycisku play i wybierz jezyk polski. 

W tym temacie polecam też post: Dlaczego wykształceni i inteligentni ludzie wierzą w Boga

Marcin

Po długiej przerwie, spowodowanej całą serią czynników, włączając zmianę pracy i miejsca zamieszkania, proponuję program zrezalizowany przez BBC (seria Horizon) na temat zależności między padaczką skroniową a objawieniami religijnymi. W programie: jak można wywoływać doświadczenia religijne stymulując mózg polem magnetycznym, jaką rolę odgrywają płaty skroniowe w religijności i dlaczego mózg Richarda Dawkinsa nie jest podatny na doświadczenia religijne.

Polecam też wykład Ramachandrana na ten temat tutaj .

Dodałem polskie napisy.

Tutaj znajdziesz odpowiedź na pytanie z tytułu, dowiesz się czym jest abstrakt, czym są czasopisma recenzowane i jak wygląda proces dopuszczania raportu z badań do publikacji.

Już wielokrotnie spotkałem się, czy to na forach, czy w innych dyskusjach, że nie jest jasne jak publikuje się wyniki badań naukowych. Dzisiaj też, jeden z komentarzy zwrócił mi uwagę, że w postach podaję odnośniki do abstraktów a nie do badań. Chciałbym tutaj to nie porozumienie wyjaśnić w sposób tak prosty jak umiem.

Zatem, badania są prowadzone na uniwersytetach lub ośrodkach badawczych. Kiedy naukowiec zbierze i zanalizuje dane, będzie chciał je przedstawić społeczności akademickiej i światu. Napisze raport ze swoich badań, przedstawiając w nim teorię, metody jakie użył, grupę badawczą, rodzaj analizy danych i wnioski. Napisze też podsumowanie swojego raportu (zazwyczaj nie dłuższe niż 500 słów) zwane ABSTRAKTEM.

Wielostopniowy proces recenzowania artykułów naukowych

Następnie, wyśle ten raport (zwany też artykułem naukowym) do recenzowanego czasopisma. Po pierwsze, są to czasopisma publikujące tylko i wyłącznie raporty z badań. Po drugie, są dostępne tylko poprzez płatną subskrypcję, po trzecie, zanim taki artykuł zostanie opublikowany jest czytany przez co najmniej dwóch specjalistów z danej dziedziny nauki.

Recenzenci mogą nie dopuścić do publikacji raportu jeśli uznają, że nie spełnia on rygorystycznych wymogów. Uwagi mogą dotyczyć wszystkiego, od poziomu języka, poprzez użyty zbiór danych, niewłaściwą analizę czy też niepoprawne wnioski.

Recenzje odbywają się w sposób anonimowy. Oznacza to, że kiedy naukowiec wysyła swój tekst do publikacji, wydawca czasopisma usuwa z tekstu wszystkie informacje mogące służyć do identyfikacji autora i przesyła je do dwóch specjalistów. Autor badań, nie jest informowany o personaliach recenzentów.

W wyniku procesu recenzji autor badań dostaje anonimowo informację zwrotną, co należy poprawić w tekście, jakie dane dodać, jakie analizy jeszcze przeprowadzić itd. itp.

Zazwyczaj to uniwersytety są głównymi klientami wydawnictw publikujących raporty z badań. Dlatego dostęp do pełnych tekstów mają pracownicy naukowi i studenci. Niestety w Polsce ten dostęp jest bardzo ograniczony ale zagraniczne uniwersytety oferują dostęp do 95% opublikowanych artykułów.

Po opublikowaniu raportu, abstrakt pełni dwojaką rolę. Po pierwsze, pozwala zainteresowanym na szybkie zorientowanie się o czym jest tekst, bez konieczności czytania 10.-20.-50. stron, po drugie, jest on dostępny publicznie przez internet.

W moich postach, jeśli cytowany artykuł nie jest dostępny publicznie, załączam odnośniki do abstraktów na stronach internetowych wydawnict, czyli skróconego opisu raportu badawczego, ktory jest dostępny publicznie. Jeśli jesteś zainteresowany pełnym tekstem napisz do mnie, a ja chętnie Ci go prześlę – tak jak napisałem na stronie głównej.

Jak czytać/rozumieć informacje o artykule badawczym?

Poniżej znajduje się zrzut ekranu ze strony prezentującej badanie omawiające religijność i fuzję myślenia z działaniem. Numerami zaznaczone są poszczególne sekcje, które omówię poniżej:

1. Tytuł artykułu/raportu badawczego
2. Nazwiska autorów. Ikona kartki z ołówkiem to link do informacji jak skontaktować się z danym autorem. Ikona koperty to link uruchamiający program pocztowy, aby napisać email. Małe litery ‘a’ i ‘b’ odnoszą się do punktu nr 3.
3. Uniwersytet lub ośrodek badawczy w którym pracują autorzy. Litery ‘a’ i ‘b’ sugerują który autor pochodzi z którego uniwersytetu. Po prawej stronie, znajduje się ramka umożliwiająca zakup całego artykułu lub jego elementów w formacie PDF.
4. Abstrakt jest krótkim podsumowaniem badania.
5. Słowa kluczowe przypisane do tekstu przez autorów.
6. Spis treści/nazwy akapitów.
7. Informacje kontaktowe do autora/autorów artykułu.
8. Nazwa czasopisma, volume – numer tomu (każdego roku wydaje się kilka/kilkanaście tomów), issue – numer zeszytu (każdy tom składa się z kilku zeszytów), miesiąc i rok publikacji oraz zakres stron.

Zatem, jeśli któryś link z moich postów przeniesie Cię do strony z abstraktem, wiedz, że jest to streszczenie oryginalnego raportu badawczego. Jeśli jesteś studentem, być może Twoja uczelnia ma dostęp do pełnego tekstu. Jeśli jest inaczej, a chciałbyś przeczytać oryginał, napisz do mnie.

Jeśli macie jakieś pytania, wpisujcie śmiało w komentarzach, a ja będę starał się odpowiadać jeśli to będzie w moim zakresie ekspertyzy.

Marcin